Przejęcie firmy finansuje się zwykle z czterech źródeł: kapitału własnego kupującego, kredytu
bankowego, pożyczki od sprzedającego (vendor loan) oraz części ceny uzależnionej od
przyszłych wyników (earn-out). W praktyce większość transakcji łączy kilka z nich. Dobór
struktury finansowania wpływa nie tylko na to, czy kupujący zbierze potrzebną kwotę, ale też
na ryzyko, które ponosi po przejęciu.
Poniżej omawiamy każde źródło finansowania, jego zalety i ograniczenia oraz sposób łączenia
ich w jedną strukturę transakcji.
Kapitał własny: od czego zaczyna się finansowanie przejęcia?
Kapitał własny to środki kupującego lub jego wspólników i inwestorów, wniesione do
transakcji bez obowiązku zwrotu. Jest podstawą każdej struktury finansowania, bo bank i
sprzedający oczekują, że kupujący sam poniesie część ryzyka.
Źródłem kapitału własnego mogą być:
• oszczędności i majątek kupującego,
• wspólnicy lub inwestorzy prywatni, np. aniołowie biznesu,
• fundusze private equity lub search fundy, które obejmują udziały w spółce przejmującej.
Zaletą kapitału własnego jest brak rat i odsetek. Wadą jest to, że inwestor zewnętrzny obejmuje
udziały i ma wpływ na decyzje w firmie.
Kredyt bankowy: kiedy bank sfinansuje zakup firmy?
Kredyt akwizycyjny to kredyt bankowy przeznaczony na zakup udziałów, akcji lub
przedsiębiorstwa. Bank ocenia przede wszystkim, czy przepływy pieniężne przejmowanej firmy
wystarczą na obsługę długu.
Bank zwykle oczekuje:
• historii stabilnych wyników przejmowanej firmy, najlepiej z kilku lat,
• wkładu własnego kupującego,
• zabezpieczeń – np. zastawu na udziałach, hipoteki, cesji wierzytelności,
• raportu z due diligence i biznesplanu po przejęciu.
Kredyt jest tańszy niż kapitał własny, ale wymaga regularnej spłaty niezależnie od wyników.
Zbyt wysokie zadłużenie ogranicza możliwości rozwoju firmy po przejęciu.
Czy przejmowana firma może spłacać kredyt na swój zakup?
Wykorzystanie majątku przejmowanej spółki do sfinansowania jej zakupu podlega ograniczeniom prawnym. W spółce akcyjnej reguluje to art. 345 Kodeksu spółek handlowych, który dopuszcza takie finansowanie tylko na ściśle określonych warunkach. W spółce z o.o. trzeba uwzględnić m.in. zakaz zwrotu wkładów i wypłat na rzecz wspólników z art. 189 KSH. Strukturę takiego finansowania zawsze warto skonsultować z prawnikiem.
Vendor loan: jak sprzedający może sfinansować transakcję?
Vendor loan to pożyczka udzielona przez sprzedającego kupującemu, czyli odroczona płatność części ceny. Kupujący płaci większość ceny przy zamknięciu transakcji, a pozostałą część w ratach, zwykle z oprocentowaniem.
Dla kupującego vendor loan oznacza mniejsze zapotrzebowanie na gotówkę i kredyt. Jest też sygnałem, że sprzedający wierzy w przyszłość firmy, skoro zgadza się czekać na część zapłaty. Dla sprzedającego to sposób na zamknięcie transakcji, gdy kupujący nie zgromadzi całej kwoty, ale wiąże się z ryzykiem, że kupujący nie spłaci pożyczki.
W umowie należy określić harmonogram spłaty, oprocentowanie, zabezpieczenia oraz kolejność spłaty względem kredytu bankowego, bo bank często wymaga, by jego dług był spłacany w pierwszej kolejności.
Earn-out: jak uzależnić część ceny od wyników firmy?
Earn-out to część ceny, którą kupujący zapłaci tylko wtedy, gdy firma osiągnie określone wyniki po przejęciu, np. poziom przychodów lub EBITDA. Mechanizm ten pomaga zamknąć transakcję, gdy strony różnią się w ocenie wartości firmy.
Earn-out sprawdza się szczególnie wtedy, gdy:
• sprzedający zakłada szybki wzrost, którego kupujący nie jest pewien,
• wyniki firmy są zależne od sprzedającego, który zostaje w firmie po transakcji,
• historia finansowa jest krótka lub niestabilna.
Najczęstszym źródłem sporów przy earn-oucie jest sposób liczenia wyniku. Umowa powinna precyzyjnie określać wskaźnik, zasady księgowe, okres rozliczenia i to, jakie decyzje kupującego mogą wpłynąć na wynik.
Jak połączyć źródła finansowania w jedną strukturę?
Struktura finansowania przejęcia łączy zwykle kapitał własny, dług bankowy i odroczone płatności dla sprzedającego. Proporcje zależą od wielkości transakcji, stabilności wyników firmy i gotowości sprzedającego do odroczenia części ceny.
| Źródło | Kto ponosi ryzyko | Koszt dla kupującego | Kiedy się sprawdza |
| Kapitał własny | kupujący, inwestorzy | brak rat, ale oddanie części udziałów inwestorom | zawsze jako podstawa struktury |
| Kredyt bankowy | kupujący, bank | odsetki, prowizje, zabezpieczenia | firma ze stabilnymi przypływami |
| Vendor loan | sprzedający | odsetki ustalone ze sprzedającym | brakuje części ceny, sprzedający wierzy w firmę |
| Earn - out | sprzedający | płatność tylko po osiągnięciu wyników | różnica w ocenie wartości firmy |
Przykład: kupujący przejmuje firmę za 10 mln zł. Wnosi 3 mln zł kapitału własnego, 5 mln zł pozyskuje z kredytu akwizycyjnego, 1 mln zł to vendor loan spłacany przez 3 lata, a 1 mln zł to earn-out wypłacany po osiągnięciu uzgodnionej EBITDA za kolejny rok. Proporcje w tym przykładzie są ilustracyjne i w każdej transakcji ustala się je indywidualnie.
FAQ
Czy można kupić firmę bez własnych pieniędzy?
W praktyce jest to bardzo trudne. Bank i sprzedający oczekują, że kupujący wniesie wkład własny, bo to potwierdza jego zaangażowanie. Brak środków można częściowo uzupełnić kapitałem od inwestorów.
Czym różni się vendor loan od earn-outu?
Vendor loan to odroczona płatność, którą kupujący musi spłacić niezależnie od wyników firmy. Earn-out to płatność warunkowa, wypłacana tylko po osiągnięciu określonych wyników.
Jakie zabezpieczenia wymaga bank przy kredycie na zakup firmy?
Najczęściej zastaw na udziałach przejmowanej spółki, hipotekę na nieruchomościach, cesję wierzytelności oraz poręczenia. Konkretny zakres zależy od banku i ryzyka transakcji.
Czy sprzedający chętnie zgadzają się na vendor loan i earn-out?
To zależy od ich sytuacji. Sprzedający, którym zależy na szybkim i pełnym wyjściu z firmy, wolą zapłatę z góry. Odroczona część ceny bywa jednak warunkiem uzyskania wyższej ceny całkowitej.
Podsumowanie
Przejęcie firmy najczęściej finansuje się połączeniem kapitału własnego, kredytu bankowego, vendor loanu i earn-outu. Każde źródło inaczej rozkłada ryzyko między kupującego, bank i sprzedającego. Strukturę finansowania warto zaplanować przed negocjacjami ceny, bo od niej zależy, jakie warunki kupujący może realnie zaproponować.
Zanim zaczniesz rozmowy o finansowaniu, sprawdź, jak przeprowadzić due diligence i dlaczego warto kupić istniejącą firmę zamiast zakładać startup. Więcej o transakcjach M&A przeczytasz we wpisie Złożony świat fuzji i przejęć.
